آداب رسوم اهالی کوجنق چندان فرقی با سایر دهات منطقه ندارد و لی از بس که این آداب رسوم بینگر فرهنگ و تمدن هر منطقه می باشد و چون در گذر زمان به تدریج کم رنگ شده و به فراموشی سپرده می شوند لازم و ضروری به نظر می رسد که در مجموعه ثبت گردد تا هم از فراموش شدن و از بین رفتن آنها جلوگیری شود و هم به آیندگان انتقال یابد .
اعیاد
در عید نوروز ( نوروز بایرامی ) که عید باستانی ایرانیان و عید طبیعت است شادمانی و خوشحالی اهالی به اوج خود می رسد . چند هفته قبل از شروع سال نو خانه تکانی ها آغاز می شود و زنان کلیه اسباب و اثاثسه منزل را در پشت بام ها و تپه ها اطراف در مقابل نور خورشید پهن و خانه را از هر لحاظ تمیز و پاکیزه کرده و برای سال نو آماده می کنند . همه همه کودکان برای رسیدن چهارشنبه اسفند ماه لحظه شماری می کنند . اولین چهار شنبه که به که به «خبرچی چرشنبه » ( قاصدک بهار ) معروف است اهمیت چندانی ندارد فقط در جلوی هر خانه آتش روشن می شود دومین چهارشنبه را « کول چرشنبه » ( چهارشنبه خاکستری ) و سومین چهارشنبه « گول چرشنبه » ( چهارشنبه گل ) می گویند . در چهارشنبه آخر، شادی همه اهالی ، مخصوصاً کودکان بیشتر می شود . بعد از ظهر ، صدای « های هوی » و ترقه از همه جای روستا به گوش می رسد و بچه ها در حالیکه لباس نو می پوشند دسته دسته به خانه همسایگان و اقوام رفته و عیدی ( چرشنبه لیک ) می گیرند . با تاریک شدن هوا دود و شعله های آتش از حیاط ها ، پشت بام ها و بالای کو هها زبانه می کشد . کودکان و جوانان آتش بازی را شروع کرده در حالیکه از روی آتش می پرند این جمله را زمزمه می کنند « آزاریم ، بیزاریم ، بوردا قالسین – دیش آغریم ، بوردا قالسین » ( یعنی هر بیماری ، دندان دردم ، سردردم در سال کهنه بماند و در آتش بسوزد .) در شب چهارشنبه آخر سال ، جوانانی که نامزد هستند به دیدار خانواده عروس می روند خانواده عروس به آنها هدایا و عیدی می دهد همچنین در این شب اهالی برای عید تخم رنگ و زینت می دهند و قوورقا ( گندم بوداده ) تهیه می کنند .
همگام تحویل سال نو همه در مسجد جمع می شوند طشتی را پر از آب و سیب ، سبزی و سنجد را خرد می کنند و به داخل طشت می ریزند و تعدادی ماهی تازه زنده را از رودخانه اهر چایی صید کرده و به داخل طشت می اندازند بعد به چهل نفر و در اطراف طشت 40 سوره مبارکه یس را می خوانند و در آب طشت فوت می کنند . از حرکت ماهی در تحویل سال نام سال تعیین می شود به این آب « چهل یاسین سویی » می گویند که آبی مقدس است بعد از تحویل سال نو همه با ظرف پر از آب چهل یاسین به خانه بر می گردند و هر کدام از اعضای خانواده جرعه ای از آن می نوشند و بقیه را به چهار گوشه خانه ، روی اموال و بذر می پاشند تا خیر و برکت پیدا کند . و از آفات و بلایا و انواع بیماریها مصون بماند .
در قدیم « تکم چی » مدتی مانده به عید ، تکم را می رقصاند و درباره خوشبختی ها و بدبختی های تکم شعر می خواند . از اهالی و خانه ها عیدی می گرفت ، تکم چی کوجنق شخصی به نام مرحوم نادرت . که چند سال است به رحمت خدا رفته است همچنین قبل و بعد از شروع عید تخم مرغ بازی در قدیم ( امروزه نیز به صورت کم رنگ ) بین کودکان و جوانان رواج داشت .
آخرین شب سال کهنه را « بایرام آخشامی » می گویند . عصر آن روز اهالی بر سر قبر عزیزان خود می روند فاتحه و قرآن می خوانند و حلوا ، بیسکویت و خرما احسان می کنند .
اولین روز سال جدید را « گؤر – گؤروش گونی » ( روز دید بازدید ) می گویند در این روز هم مردان اهالی صبح اول وقت در قبرستان مرکز روستا گرد هم می آیند و بر اهل قبور فاتحه می خوانند . بعد بصورت دسته جمعی به طرف ثبرستان دیگر روستا « هیپتاللو فبرستانی » می روند و بر اهل قبور فاتحه قرائت می کنند . در ادامه مراسم در جلو مسجد جامع جمع شده به ترتیب و با نام مردگان سال گذشته صلوات و فاتحه نثار می کنند . در پایان مراسم روحانی محل ، ریش سفیدان و اهالی در مورد مسائل روستا که در امروزه بیشتر این کارها حذف یا نادیده گرفته می شود ، از قبیل : میر آبچی ، ناخیر چی ، قوروق چی ( دشتبان ) ، نهر کشی مزارع کشاورزی و حذف بعضی بدعتها بحث و گفتگو کرده و تصمیم گیری می شود . بعد مراسم دید و بازدید شروع شده و اول همه به دیدار بزرگان می روند در اینجا لازم است از زنده یاد مرحوم حاج نظام نویزاده – که همیشه در این مراسم صحبت های مصلحانه می کردند یاد شود که راهنمای اهالی در امور روستا ، مخصوصاً در کارهای کشاورزی بودند .
از جشن های دیگر روستا می توان به اعیاد مذهبی اشاره کرد . عید قربان در میان اهالی اهمیت خاصی دارد که به آن « اسماعیل بایرامی » می گویند اهالی در این روز بصورت دسته جمعی پول جمع کرده ، گاو یا گوسفندی را به عنوان قربانی می خرند و آن را در معابر عمومی ذبح می کنند . اول سهم فقیر و فقرای روستا را از آن جدا کرده و بقیه نسبت به سهم بین اعضای گروه تقسیم می شود . البته هر کس وضع مالی خوبی دارد خودش حیوانی از قبیل گاو گوسفند را ذبح کرده و بین فقرا و اهالی روستا توزیع و پخش می کند .
در قدیم رسم بود خون حیوانی قربانی را به پیشانی کودکان می کشیدند و در روز عید قربانی همه آب تنی می کردند . به آبی که در این روز مصرف می شود بایرام سویی می گویند . همچنین در سایر عید های مذهبی مانند ولایت ائمه اطهار (ع) ، عید نیمه شعبان ، غدیر خم ، مبعث و .. . اهالی در مساجد جمع می شوند و شیرینی خورانی می کنند .
عروسی
مراسم عروسی اهالی مفصل است و چند شبانه روز طول می کشد . که بعد از مراسم خواستگاری و بله بران مراسم خاصی بنام « نشانا» صورت می گیرد . با نشانه دادن دوره نامزدی آغاز می شود . در دوره نامزدی خانواده داماد موظف است در مناسبتها و اعیاد ، هدایا برای عروس و خانواده عروس بفرستد . قبل از شروع مراسم رسمی عروسی عقد خانی انجام می گیرد و مسئله شیربها ( باشلیق ) ، مهریه و سایر موارد در روز عقدکنان حل می شود . عروسی با مراسم بنام « پالتار آپارماق » شروع می شود . مراسم عروسی را بصورت باشکوهی ترتیب می دهند خانواده داماد لیستی از افراد اهالی و اقوام ( خیر و شر ) را تهیه و به دلاک که کارگردان عروسی است می دهند و یا بصورت کارت پستال که امروزه رایج است استفاده می کنند تا آنها را برای عروسی دعوت کند . در شب حنابندان ( خنایاخدی گجه سی) مردان در خانه پدر داماد و زنان در خانه پدر عروس جمع شده و شادی می کنند . نوازنده ها می خوانند و برای انتخاب ساقدوش و سولدوش شروع می شود در پایان هرکس پول بیشتری در سمت راست وچپ داماد بگذارد به عنوان ساقدوش و سولدوش انتخاب می گردد . ساقدوش ووسولدوش تا پایان عروسی باید در کنار داماد باشند و از خرج کردن پول نباید مضایقه بکنند و همیشه مواظب و مراقب خود ، و وسایل شخصی داماد باشند .
اما امروزه ساقدوش و سولدوش قبلاً از طرف داماد انتخاب می شود و مراسم سروسی یک شبانه روز طول می کشد .
در ادامه مراسم ( خنایاخدی ) پسر بچه ای از نزدیکان داماد بعنوان « گربه » انتخاب می شود و در حالی که صدای گربه را در می آورد مقداری از حنا را قاپیده ، دست داماد را زینت می دهد . در پایان مراسم از کلیه دعوت کنندگان توسط دلاک پول شیرینی ( نعلبکی پولی ) جمع می کنند . عروس را در قدیم سوار اسب کرده ، به خانه داماد آورند و معمولاً به نیت اینکه فرزند عروس پسر باشد پشت آن برادر یا یکی از اقوام ذکوور کوچک داماد را سوار می کردند و در مسیر راه اقوام و همسایگان بر سر عروس نقل و شیرینی می پاشند .
ولی امروزه داماد ، عروس را باماشین تزئین شده به خانه می آورند . در آخر داماد همراه ساقدوش و سولدوش از بالای پشت بام یا جای بلند سیب و یک عدد سرقند پرتاب میکنند . از آداب رسوم دیگر عروسی می توان به مراسم گردک ، ینگه ، قازان آچما ، گرفتن جلو ماشین عروس و ایاق آچما اشاره کرد که امروزه نیز همه آنها اجرا می شود . در قدیم ختنه سوران در میان اهالی رواج داشت . در مراسم ختنه سوران علاوه بر دلاک و میهمانها ، یک نفر دیگر هم وجود داشت که بچه را می گرفت تا دلاک ختنه اش بکند این مرد را «کیروه» می گفتند . اکنون این مراسم فراموش شده است .
عزاداری و تعزیه خوانی
مراسم عزا و سوگواری در روستای کوجنق فرق عمده با سایر روستا ها ندارد چندین روز طول می کشد و میّت را همیشه در جلو خانه می شویند و در خانه کفن می کنند زیرا روستا فاقد غسال خانه می باشد و برای دفن به یکی از دو قبرستان تاریخی روستا می برند بعد از دفن جنازه مراسم عزاداری برای مردان و در خانه برای زنان برگزاری می گردد و سه شبانه روز طول می کشد چند شب پشت سر هم اطعام و احسان می کنند و ختم می گیرند . در سه شبانه روز که « اوچ » می گویند خانواده هر قدر هم فقیر و غنی باشند کلیه اهالی را دعوت کرده و احسان و اطعام می کند و هرکس از اهالی در حد توان مالی خود به صاحب عزا کمک می کند . برای روز های پنج شنبه هر هفته تا چهلم و عید اول و سال روز مرگ عزیزان دوباره مجلس ختم و احسان ترتیب می دهند .
مراسم و عزاداری برای امام حسین ( ع ) و شهدای کربلا رواج کامل دارد . یک هفته قبل از ماه محرم طی مراسم خاصی مساجد را تمیز و غباررویی و در میدان جلو مسجد « علم سیاه » ( حسین علمی ) نصب می کنند . مردم از اول ماه محرم در مساجد جمع شده و عزاداری ، نوحه خوانی و روضه خوانی شروع می شود . هر روز روحانی دو مرتبه بعد از ظهر و بعد از شام در مسجد روضه می خواند و بعد از آن مراسم نوحه خوانی ، زنجیر زنی و سینه زنی برگزار می گردد . همه روزه بعد از ظهرها دستجات زنجیر زنی ، سینه زنی و شاخسئی در حیاط مسجد جامع تشکیل می گردد و به دور علم حلقه می زنند و عزاداری می کنند . و به صورت دسته جمعی بطرف مسجد حضرت ابوالفضل (ع) حرکت می کنند . مراسم عزاداری در روز های تاسوعا و عاشورا حسینی به اوج خود می رسد . مراسم شبیه خوانی مرسوم است در روز عاشورا عزاداران جهت قبولی حاجاتشان به علم امام حسین (ع) و پرچم حضرت ابوالفضل العباس (ع) نذر می بندند و هر کس در حد توان احسان و اطعام می دهد . بعد از ختم عزاداری ، علم جلو مسجد تا اربعین حسینی همانطوری می ماندو در اربعین حسینی مراسم عزاداری و شبیه خوانی برگزار می شود . هر ساله مبلغی حدود سه میلیون تومان نذر از پرچم حضرت ابوالفضل العباس و علم امام حسین (ع) جمع می شد و خرج تعمیر و امورات مساجد و کارهای عام المنعه می گردد .
در ماه مبارک رمضان که ماه اطاعت و عبادت است ، اهالی به مدت یک ماه در مساجد به عزاداری ، قرائت قرآن ، دعا و نماز مستحب خواندن می پردازند و روحانی هر روز دو نوبت روضه می خواند . در شبهای قدر مراسم نوحه خوانی ، سینه زنی و دعا خوانی برگزار می گردد و اهالی تا ازان صبح شب زنده داری می کنند و اطعام و احسان می دهند . نماز جماعت در ماه محرم و ماه رمضان در مسجد اقامه می شود .
